Categorieën
Sterrenkunde

Klapt het heelal ‘al’ over 20 miljard jaar in elkaar?

Hoe zou jij willen dat het heelal eindigt? Aan de ene kant is dat zowat de meest irrelevante vraag die je jezelf maar kunt stellen. Naar alle waarschijnlijkheid heeft het universum nog zó’n lange levensduur voor de boeg dat niet alleen jij, maar ook de mensheid en de aarde allang verdwenen en vergeten zijn tegen de tijd dat die op zijn eind loopt. Toch doet het veel mensen wel iets: het idee dat het heelal ofwel eeuwig blijft uitdijen totdat het één grote, koude leegte is geworden, ofwel op een gegeven moment in elkaar klapt en opnieuw begint.

Waarschijnlijk zouden de meeste mensen uiteindelijk kiezen voor die laatste optie. Oké, in zo’n zogenoemde big crunch wordt alles wat er in het huidige heelal te vinden is stuk geknepen. Mócht er tegen die tijd nog bewijs van ons bestaan zijn, dan zal dat dus onherroepelijk worden vernietigd. Maar daarna kan dan misschien een nieuw heelal ontstaan, en alleen die mogelijkheid is ergens al een prettiger idee dan een universum dat maar blijft bestaan en bestaan, zonder dat er ooit meer iets in gebeurt.

In die zin zou je het goed nieuws kunnen noemen dat Hoang Nhan Luu van het Donostia International Physics Center in Spanje en zijn collega’s nu komen met een scenario waarin het heelal een uiterste houdbaarheidsdatum heeft. ‘Al’ over zo’n 20 miljard jaar zou het in elkaar kunnen klappen.

Categorieën
Natuurkunde Overige wetenschap

Van kookwetenschap tot quantumklokjes

Ik kook graag en ik houd me dagelijks bezig met wetenschap – maar het is er nooit van gekomen die twee te combineren. Tot nu dan, want voor het nieuwe nummer van KIJK sprak ik met vier Wageningse wetenschappers die zich op verschillende manieren met levensmiddelen en koken bezighouden. Het resultaat: het zeven pagina’s tellende openingsverhaal ‘Hogere kookkunde’.

Daarin tackel ik grote (en kleinere) vragen uit de keuken, zoals: waarom gaat die anti-aanbaklaag steeds stuk? Hoeveel zout moet er in je pastawater? Maakt een banaan echt je avocado’s sneller rijp? (En zo ja, hoe werkt dat dan?) Het antwoord op één vraag vind je vast als teaser op de KIJK-site.

Categorieën
Natuurkunde

Nieuwe baan!

Ik heb een baan! Nou ja, minder dan een halve baan. En eigenlijk had ik natuurlijk al een baan. Maar nu dus weer in vaste dienst – voor twee dagen per week. Sinds 1 juli ben ik namelijk hoofdredacteur van het Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde, met wetenschapsjournalist Dorine Schenk (bekend van NRC) als eindredacteur.

Categorieën
Sterrenkunde

Rond deze witte dwergen maakt leven wél een kans

Verschenen: KIJK 6/2025, met natuurlijk weer een aflevering in mijn reek Far Out. Deze keer: hoe geschikt zijn witte dwergen voor planeten met leven?

Niet zo, is de heersende gedachte. Een witte dwerg koelt namelijk langzaam af. Dat betekent ook dat de bewoonbare zone – het ringvormige gebied rond de ster waar vloeibaar water mogelijk is – gaandeweg naar binnen toe verschuift. En dus verandert een plek waar een oceaan zou kunnen voorkomen na een tijdje in een plek waar alleen maar ijs te vinden is. Niet fijn voor eventueel leven, dat dan in onherroepelijk in de diepvries belandt.

Pauze van 10 miljard jaar

Maar. Er zijn ook witte dwergen die hun afkoeling miljarden jaren lang lijken te pauzeren. En zo’n pauze kan tot wel 10 miljard jaar duren, schrijven MIT-sterrenkundige Andrew Vandenburg en collega’s in een recent wetenschappelijk artikel. Kijk, dat maakt dit soort sterren dan ineens een stuk interessanter voor de zoektocht naar buitenaards leven.

Omslag KIJK 6/2025

Meer weten? Koop het nieuwe nummer van KIJK, in de winkel of online.

Categorieën
Natuurkunde

Is Google’s quantumchip Willow echt een mijlpaal?

‘Even voorstellen: Willow, onze state-of-the-art quantumchip.’

Zo begint het bericht dat begin december verscheen op de blogsite van tech-gigant Google. In de tekst die volgt, doet Hartmut Neven, oprichter en directeur van het Google Quantum AI-lab, uit de doeken wat deze chip dan zo bijzonder maakt. Onder andere zou hij in vijf minuten een berekening hebben uitgevoerd waar een gewone computer 100 biljoen keer langer over had gedaan dan de huidige leeftijd van het universum.

Categorieën
Overige wetenschap

‘We kunnen mensen gezond voeden zonder dat de planeet daaraan ten onder gaat’

In zijn boek De tovenaar en de profeet verdeelt de Amerikaanse schrijver Charles Mann de mensen die zich bezighouden met voedingsproblematiek onder in twee kampen. “Een tovenaar is iemand die zegt: in het verleden hebben we al onze problemen kunnen oplossen met technische innovatie en menselijk vernuft. Waarom zou dat dan nu niet ook lukken?”, legt Joris Lohman uit, auteur van het afgelopen najaar verschenen Boter, kaas en havermelk. “Daartegenover staat dan de profeet, die zegt dat we moeten minderen.”

Zelf werd Lohman, opgeleid als politicoloog, jarenlang als profeet gezien. Maar voor zover hij dat ooit helemaal was, is hij dat nu in elk geval niet meer. In plaats daarvan zweeft hij boven de partijen en probeert hij beide standpunten bij elkaar te brengen om tot een échte oplossing voor ons voedselprobleem te komen.

Want volgens hem ligt die wel degelijk binnen ons bereik. “Alles overziend denk ik dat we in staat zijn om de juiste keuzes te maken, zodat we mensen op een gezonde manier kunnen voeden zonder dat de planeet daaraan ten onder gaat.”

Picard meets Einstein

Lees het hele interview in het nieuwe nummer van KIJK, hier online te bestellen.

Ook van mijn hand: het artikeltje ‘Picard meets Einstein’, over de vraag wat er gebeurt als je met de Enterprise een zwart gat in vliegt. En een nieuwsbericht over hoe het zonlicht op de maanzuidpool de Artemis-astronauten dwars gaat zitten – maar van dat bericht kun je beter de langere onlineversie lezen.

Categorieën
Overige wetenschap

Groene mijnbouw

Waar ‘normale’ mensen in de zomer afreizen naar Italië voor de zon, het lekkere eten en de mooie steden, is Antony van der Ent als we hem spreken net terug van een bezoek aan een verlaten zink- en loodmijn in de buurt van de stad Udine. Daar heeft de Wageningse plantwetenschapper zaden verzameld van brilkruid, een plant van enkele decimeters hoog met kleine gele bloemetjes.

Waarom? Omdat brilkruid in staat is met zijn wortels thallium uit de grond te halen. Een heel handige eigenschap, vertelt Van der Ent, want dit metaal is ontzettend giftig. Met brilkruid zou je dus vervuilde stukken grond van thallium kunnen ontdoen.

Categorieën
Natuurkunde

Waarom verdwijnen mysterieuze deeltjesresultaten?

Niets kan sneller dan het licht. Als je binnen de natuurkunde ergens van op aan kan, is het wel die wetmatigheid, zou je zeggen – met dank aan Albert Einsteins speciale relativiteitstheorie.

Toch leken in het najaar van 2011 extreem lichte deeltjes genaamd neutrino’s deze vertrouwde regel aan hun laars te lappen. Die waren van het Europese deeltjeslab CERN bij Genève naar het experiment OPERA in Italië gereisd in net iets minder tijd dan een lichtstraal daarover zou hebben gedaan.

Categorieën
Natuurkunde Overige wetenschap Sterrenkunde

Dysonbollen en metamaterialen

Voor het huidige nummer van KIJK (10/2024) schreef ik de rubriek ‘In 5 minuten…’ over CERN. Aanleiding was het zeventigjarig jubileum van het Europese deeltjeslab, op 29 september. (Gefeliciteerd nog, CERN.)

Cover KIJK 10/2024

Natuurlijk bevat het nummer ook weer een aflevering in mijn reeks ‘Far Out’. Het onderwerp: twee recente zoektochten naar zogenoemde Dyson spheres. Oftewel: gigantische schillen rond sterren, gebouwd door geavanceerde buitenaardse beschavingen, die zoveel mogelijk van het uitgezonden licht moeten opvangen.

Categorieën
Overige wetenschap

Honderd pagina’s extreme wetenschap

Ik zou het niet tot mijn hoofdactiviteit willen maken, maar ik blijk het heel leuk te vinden ‘voor erbij’: vertalen. Voor de Nederlandstalige New Scientist neem ik per nummer twee features uit de Engelse editie onder mijn hoede. Een daarvan gaat dan steevast over iets natuur- of sterrenkundigs, waarbij ik goed kan profiteren van mijn eigen kennis op die gebieden. Het andere artikel gaat – op mijn eigen verzoek – over een totaal ander onderwerp, zodat ik daar ook wat ervaring mee opdoe.

Daarnaast redigeerde ik vorig jaar een vertaalde KIJK-special met als thema De theorie van alles. Na afloop kaartte ik bij de hoofdredacteur aan dat ik de natuur- of sterrenkundige producties uit een volgende special ook wel zelf zou willen vertalen, om inhoudelijke foutjes te voorkomen. Dat liep net even anders. Uiteindelijk kreeg ik zowat de complete special over extreme wetenschap op mijn bord – waar stiekem nauwelijks natuur- en sterrenkunde in bleek te staan.