LISA Pathfinder overtreft verwachtingen

Sinds begin dit jaar weten we dat zwaartekrachtsgolven, door Einstein voorspelde rimpelingen in de ruimtetijd, kunnen worden gemeten. Dat opent de weg naar een heel nieuwe manier van sterrenkunde bedrijven: door dit soort golven te bestuderen, kunnen we van alles over het heelal te weten komen. En, zo toont de ruimtemissie LISA Pathfinder nu aan, het moet te doen zijn om een groot ruimteobservatorium te bouwen dat zwaartekrachtsgolven kan waarnemen.

Lees het hele bericht op de KIJK-site!

LIGO ziet voor de tweede keer zwaartekrachtsgolven

LIGO strikes again! Natuur- en sterrenkundigen betrokken bij het experiment dat in februari de eerste directe detectie ooit van zwaartekrachtsgolven meldde, maakten deze week bekend opnieuw dit soort golven te hebben gezien. Ook nu waren twee samensmeltende zwarte gaten verantwoordelijk voor het verschijnsel.

Lees het hele bericht op de KIJK-site!

Zijn met zwaartekrachtsgolven ook gravitonen bewezen?

Ben van Kampen uit Maassluis las De deeltjesdierentuin en De deeltjessafari, én mijn KIJK-artikelen over de eerste detectie van zwaartekrachtsgolven en het mogelijke nieuwe deeltje. En dat leidde tot vragen, mailt Ben: Continue reading

Team achter ontdekking zwaartekrachtsgolven krijgt miljoenenprijs

Goed, het prestige van een Nobelprijs zullen ze nooit halen, maar stiekem zijn ze wel een stuk lucratiever: de Breakthrough Prizes, die elke 3 miljoen dollar behelzen. De meest recente zak geld mogen de wetenschappers achter de ontdekking van zwaartekrachtsgolven gaan verdelen, zo werd deze week bekend.

Lees het hele bericht op de KIJK-site!

KIJK 4/2016: kunstmatige intelligentie, zwaartekrachtsgolven en meer!

Sinds donderdag ligt KIJK 4/2015 in de winkel, met artificial intelligence als coveronderwerp! Hoe leren computers anno nu, en mogen we dat al echt intelligentie noemen?

Verder onder meer in dit nummer: hoe gevaarlijk was de straling ten gevolge van de Fukushima-kernramp nu echt? Is het oudste kind altijd zus en het jongste kind zo, zoals psychologische onderzoeken geregeld betogen, of is dat onzin? En, van mijn hand: wat staan er voor projecten op stapel om zwaartekrachtsgolven aan een nader onderzoek te onderwerpen, nu we de eerste hebben gezien? (Lees hier vast een voorproefje.)

KIJK 4/2016

KIJK 4/2016 kost 5,95 euro en is hier online te bestellen – zonder verzendkosten!

‘Als iemand dit had kunnen faken, verdient ie een Nobelprijs’

“We hebben de mogelijkheid uit moeten sluiten dat een of andere mad scientist dacht: laat ik zo’n signaal stiekem faken. Daar zijn hele teams wekenlang mee bezig geweest. We hebben bijvoorbeeld op de sensors gekeken of er op het betreffende moment niet iemand rondliep. Ook is alle elektronica meteen gefotografeerd en is een aantal dingen direct verzegeld. En toen LIGO uitstond, hebben we gecheckt of er geen gekke apparaatjes in het experiment zaten en alle kabels gecontroleerd. Maar op een gegeven moment zei ik: ‘Nu moeten we ophouden. Als iemand dít kan faken, verdient ie een Nobelprijs.’”

Uitgebreid interview op de KIJK-site met de Nederlandse spin in het gravitatiegolvenweb Jo van den Brand over hoe het in september door LIGO waargenomen zwaartekrachtsgolvensignaal maandenlang geheim werd gehouden om het uitgebreid op de pijnbank te kunnen leggen. Inclusief uitleg waarom het geen nepsignaal kon zijn, iets wat ik aanvankelijk dacht.

(Nog) meer over het onderwerp in KIJK 4/2016, die begin volgende week naar de drukker gaat en 24 maart verschijnt.

Gravitatiegolven: de volgende stappen

Vorige week brak er een nieuw tijdperk aan binnen de natuur- en sterrenkunde. Toen maakte namelijk het experiment LIGO bekend zwaartekrachtsgolven te hebben gemeten, de trillingen in de ruimtetijd die Einstein al in 1916 voorspelde. Dat eerste setje vertelde ons al verrassend veel over het heelal – maar daar hoeft het uiteraard niet bij te blijven. Een hele rits experimenten hoort ons de komende jaren en decennia van meer gravitatiegolvendetecties te voorzien.

Lees het volledige artikel op de KIJK-site!

Soort vingeroefening voor een artikel waar ik momenteel aan werk voor KIJK 4/2016, overigens. Maar eerst moet KIJK 3/2016 nog even verschijnen.

Gravitatiegolven gevonden!

Oké, oké, ik zat er dus naast met al mijn twijfels. Het experiment LIGO heeft in september wel degelijk gravitatiegolven gemeten, zo werd afgelopen donderdag bekendgemaakt.

Toen het hoge woord eruit kwam, was ik op het Nederlandse deeltjesinstituut Nikhef, dat een eigen persconferentie had belegd. En hoewel ik van de praatjes niet zo gek veel meekreeg (omdat ik achter een hele horde studenten stond en de zwaar overbelaste livestream haperde als een gek), was het enorme enthousiasme van de betrokken wetenschappers goed te proeven.

En terecht, want dit is heel, heel gaaf – van de orde ontdekking higgsdeeltje. Bovendien is opnieuw gebleken dat het grote publiek maar wat graag aanhaakt als er een mijlpaal wordt bereikt in fundamentele wetenschap; ook altijd mooi.

Op de KIJK-site vind je mijn nieuwsbericht over de detectie. Daarnaast schreef ik gisteren dit lijstje van 6 dingen die we nu weten dankzij de gravitatiegolfdetectie. Een derde bericht is in voorbereiding.

Heeft LIGO toch gravitatiegolven gedetecteerd?

Einstein voorspelde ze honderd jaar geleden al, maar tot nu toe zijn ze nooit direct waargenomen: zwaartekrachtsgolven, ook wel gravitatiegolven. Afgelopen september bracht kosmoloog Lawrence Krauss echter het gerucht de wereld in dat de Amerikaanse detector LIGO beet had. Destijds overheerste scepsis – maar wie weet klopt het gerucht toch en verschijnt er eind deze week een publicatie over de ontdekking.

Lees het hele bericht op de KIJK-site.

Eerder was ik behoorlijk sceptisch over dit gerucht, maar wie weet klopte het dus toch… Mensen beweren in elk geval dat ze een paper onder ogen hebben gekregen, en er worden specifieke getallen genoemd (massa’s zwarte gaten, een sigma van 5,1…). Then again: ik heb begrepen dat bij een test (waarvan de onderzoekers zelf niet weten dat het een test is) ook zo’n paper kan worden geschreven, en zo’n testsignaal zal uit een simulatie komen waar specifieke getallen in zijn gestopt. Dus totdat ik de paper daadwerkelijk zie, houd ik me nog even op de vlakte…

LIGO Livingston - luchtfoto

Luchtfoto van een van de twee LIGO-opstellingen: die bij Livingston. (Foto: Caltech/MIT/LIGO Lab)

De beste KIJK-covers, -artikelen en -filmpjes van 2015

Wat waren de meest geslaagde KIJK-covers en de beste KIJK-artikelen van afgelopen jaar, volgens de redactie? Lees hier onze picks. Ik ging zelf voor de Fallout-achtige cover ‘Hoe overleef je na een apocalyps?’, en het artikel over voedsel verbouwen op Mars, het debuut van onze (inmiddels ex-)stagiair Jasper.

En hier vind je wat onze favoriete KIJK Live!-praatjes waren. Mijn keus: het praatje over gravitatiegolven van natuurkundige Laura van der Schaaf. Helaas niet briljant op film vastgelegd omdat we door omstandigheden moesten improviseren met er toevallig aanwezig was aan fotocamera’s, maar kijk er toch maar even naar: