Superzwak satellietstelsel Melkweg gevonden

Onze Melkweg is omgeven door zogenoemde satellietstelsels: kleine sterrenstelsels die een baan beschrijven rond de honderden miljarden sterren tellende schijf waar onze zon deel van uitmaakt. Een Japanse student, Daisuke Homma, heeft nu samen met een internationaal team een nieuw satellietstelsel gevonden, Virgo I, dat een goede kans maakt het zwakste exemplaar tot nu toe te zijn. En waarschijnlijk wachten nog veel meer van dat soort stelsels op ontdekking.

Lees het hele bericht op de KIJK-site. En bekijk het filmpje:

Minder samensmeltende zwarte gaten dan gedacht

Eind november hoopt de ESA de LISA Pathfinder-missie te lanceren, een voorbereiding voor het veel grotere project eLISA. Dat moet straks rimpelingen in de ruimtetijd gaan meten, voorspeld vanuit Einsteins relativiteitstheorie. Maar volgens nieuw onderzoek kan succes weleens wat langer op zich laten wachten dan optimistische schattingen deden vermoeden. Het lijkt er namelijk op dat een belangrijke bron voor dit soort golven, samensmeltende zwarte gaten, zeldzamer is dan gedacht.

Lees het hele bericht op de KIJK-site, als een soort voorproefje van mijn grote artikel over gravitatiegolven in KIJK 11/2015.

‘Heelal zakt weg in eeuwige slaap’

Als grote hoeveelheden sterrenstelsels in kaart worden gebracht, gebeurt dat meestal door één telescoop, die maar een klein bereik aan golflengtes bestudeert. Maar nu heeft een internationaal team van astronomen de gegevens van een heel stel kijkers op aarde én in de ruimte gecombineerd tot één grote dataset. En daarmee is bevestigd dat het heelal in de loop van de miljarden jaren steeds minder energie produceert.

Lees het volledige bericht op de KIJK-site.

Mega-sterrenstelsel M87 at kleiner exemplaar op

Het enorme sterrenstelsel M87 heeft in de loop van de afgelopen miljard jaar een ander, minder groot stelsel volledig opgeslokt. Dat heeft een team van vier Duitse en Amerikaanse sterrenkundigen kunnen vaststellen door een nieuwe truc te gebruiken: de wetenschappers keken niet naar de sterren in het verre stelsel, maar naar zogenoemde planetaire nevels.

Lees het hele bericht op de KIJK-site!

Door zwaartekrachtsgolven gelanceerd zwart gat gevonden?

Als twee sterrenstelsels botsen, gaan ze in de regel samen tot één groot sterrenstelsel. Hetzelfde geldt voor de superzware zwarte gaten die zich in het hart van sterrenstelsels bevinden: die smelten samen tot een nieuw gat. Maar soms, zo denken astronomen, gebeurt er daarbij iets geks: zwaartekrachtsgolven die ontstaan bij het samengaan van beide gaten geven het nieuw gevormde gat een enorme rotschop. Dat kan daardoor in zijn eentje de ruimte tussen de sterrenstelsels in vliegen. Een team van sterrenkundigen onder leiding van Mike Koss meent nu zo’n eenzaam gat te hebben gevonden.

Lees het hele bericht op de KIJK-site!

Vroege sterrenstelsels hadden al balk

Een volwassen sterrenstelsel ziet er anders uit dan een sterrenstelsel dat net is ontstaan. Zo kost het spiraalstelsels een paar miljard jaar om een zogenoemde balk te ontwikkelen: een rechte reep van sterren die dwars door het centrum van het stelsel heen gaat en waar de spiraalarmen uit lijken te komen. In het vroege heelal, dat louter jonge sterrenstelsels bevat, zou je deze balken dus nauwelijks verwachten. Toch zijn ze er, zo blijkt uit nieuw onderzoek – waaraan internettende sterrenkundeliefhebbers een cruciale bijdrage leverden.

Lees het hele bericht op de KIJK-site!

‘Melkweg maakt deel uit van enorme supercluster’

Even uitzoomen. De aarde en de overige planeten beschrijven een baan rond de zon, en de zon beschrijft samen met honderden miljarden andere sterren een baan rond het centrum van ons sterrenstelsel, de Melkweg. Die Melkweg maakt vervolgens deel uit van de Lokale Groep, die ruim vijftig stelsels bevat. De Lokale Groep maakt weer deel uit van de supercluster Virgo, die uit honderden groepen en clusters van sterrenstelsels bestaat.

Stopt het daar? Nee, zeggen astronoom Brent Tully (Universiteit van Hawaii) en zijn Franse en Israëlische collega’s, na de snelheden van ruim achtduizend sterrenstelsels te hebben geanalyseerd. Daar concluderen zij uit dat de Virgo-supercluster onderdeel is van een nóg groter geheel dat zij de Laniakea-supercluster noemen.

Lees het hele bericht op de KIJK-site!

Afstand tot buursterrenstelsel preciezer bepaald

Op twee dwergstelsels na is de Grote Magelhaense Wolk (GMW) het sterrenstelsels dat zich het dichtst bij onze eigen Melkweg bevindt. Maar hoe dichtbij precies? Dat was tot voor kort niet helemaal duidelijk, omdat de verschillende meetmethodes allemaal kampten met onzekerheden. Een team van voornamelijk Poolse astronomen heeft nu een nieuwe methode gebruikt, die een onnauwkeurigheid heeft van maar 2,1 procent. En daaruit volgt dat de GMW zich 163.000 lichtjaar, oftewel 1,5 triljoen kilometer, van ons vandaan bevindt.

Lees het hele bericht op de KIJK-site!

Andromeda in het ultraviolet

Mooi nieuw beeld van het sterrenstelsel Andromeda, de grote buurman van onze Melkweg:

Andromeda door GALEX

NASA/JPL-Caltech

De foto is een combinatie van twee beelden geschoten in het ultraviolet, oftewel: elektromagnetische straling met een golflengte iets korter dan die van het licht dat mensenogen kunnen zien.

Interessant is verder dat de foto werd gemaakt met de satelliet GALEX, kort voor Galaxy Evolution Explorer, die alweer bijna tien jaar geleden door NASA is gelanceerd. Onlangs werd GALEX ‘uitgeleend’ aan Caltech voor minstens drie jaar, wat klinkt als een goede move om het apparaat nog wat langer wetenschappelijk werk te laten doen zonder dat het drukt op het NASA-budget.

Meer informatie over de foto en GALEX op het onvolprezen Bad Astronomy-weblog van Phil Plait. Wallpaperjagers kunnen de plaat bij NASA in diverse resoluties downloaden.