Gratis longread: organen uit een kweekbakje

Onderstaand artikel verscheen oorspronkelijk in Transparant, het magazine van de Nederlandse Transplantatie Stichting, nr. 69 (april 2017).

De kwaliteit van donororganen is niet altijd goed genoeg om ze te kunnen transplanteren. Dr. Luc van der Laan (Erasmus MC) werkt met zijn collega’s aan manieren om organen van matige kwaliteit te upgraden. Zijn ultieme droom: het kweken van een compleet orgaan in een leeg ‘skelet’ van een bestaand orgaan, gebruikmakend van stamcellen.

‘Orgaantransplantatie dreigt het slachtoffer te worden van zijn eigen succes. Na een experimentele fase in de jaren zestig en zeventig is het nu echt een gevestigde behandeling geworden, en daardoor loopt het aanbod achter op de vraag.’ Aan het woord is dr. Luc van der Laan, die aan het Erasmus MC met zijn collega’s probeert om op allerlei manieren het organenaanbod wat dichter bij die stijgende vraag te krijgen.

Het probleem is niet alleen dat er simpelweg minder donoren zijn dan patiënten op de wachtlijst, vervolgt hij. ‘De donoren van nu zijn ook over het algemeen ouder dan een tijd geleden, wat minder gezonde organen oplevert. Bovendien eten en drinken we allemaal te veel – en ook dat doet onze nieren en levers geen goed.’

Toch gloort er hoop aan de horizon. Er wordt namelijk gewerkt aan technieken om organen van matige kwaliteit een upgrade te geven voordat ze hun plaats van bestemming in het lichaam van een patiënt bereiken. En wie weet is het op termijn zelfs mogelijk om een complete lever in het lab te bouwen. Continue reading

Moeten we de Einstein Telescope naar Nederland halen?

Gisteren was ik aanwezig bij een presentatie in de Nieuwspoort over de Einstein Telescope (ET) tegenover politici, wetenschappers en mensen uit het bedrijfsleven. De boodschap: deze enorme detector voor zwaartekrachtsgolven moet in Zuid-Limburg gebouwd worden. Lees mijn verslag op de site van De Ingenieur. 

Van krimpregio naar hotspot

Al voordat de eerste detectie van een zwaartekrachtsgolf bekend was gemaakt, schreef ik in KIJK over de mogelijkheid om ET naar hier te halen. Maar nu we zeker weten dat deze golven niet alleen bestaan, maar ook waargenomen kunnen worden, is het enthousiasme voor nieuwe detectors die nog veel gevoeliger zijn dan de huidige generatie natuurlijk flink toegenomen. Zie ook de in 2034 te lanceren ruimtemissie LISA, die steeds concreter wordt.

En moet die Einstein Telescope dan in Limburg komen? Geologisch schijnt het dus allemaal prima te kunnen; daarnaast zit je in goed bereikbaar gebied met veel relevante bedrijven en universiteiten op niet al te grote afstand. En de provincie zelf zou het voorstel naar mijn idee met alle macht moeten ondersteunen. Drieduizend extra banen zijn natuurlijk nooit weg, maar ook zou een gebied dat toch vaak een krimpregio wordt genoemd erdoor veranderen in een technologische hotspot.

Big science

Ook landelijk zou ik zeggen: als het plan ook maar enige kans van slagen heeft, zet er dan groot op in. Qua wetenschap zijn we zeker niet de minste, maar alle big-science-projecten staan ergens anders: kernfusiereactor ITER in Frankrijk, deeltjesversneller LHC in Zwitserland, zwaartekrachtsgolvendetector Virgo in Italië… Hier hebben we eindelijk eens een groots voorstel beet dat blijkbaar bij uitstek geschikt is om binnen onze landsgrenzen gerealiseerd te worden. Lijkt me de moeite waard om daar een serieuze gooi naar te doen.

‘De meeste Noord-Korea-specialisten spreken geen Koreaans’

In de nieuwste editie van de Nederlandse New Scientist: mijn interview met Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies, over de vele zogenaamde Noord-Korea-experts, die vaak niet eens de taal machtig zijn:

“Als je kijkt naar Zuid-Korea, zou ik niemand kunnen noemen die zich in het land heeft gespecialiseerd zonder de taal te leren. Bij Noord-Korea is het juist andersom: het merendeel van de mensen die zich daarin hebben gespecialiseerd, kent géén Koreaans.”

Verder vindt hij dat onder meer dat te veel Noord-Korea-deskundigen zich niet voldoende durven uitspreken over het land:

“Een aantal jaar geleden verscheen een VN-rapport over Noord-Korea waar geen enkele Noord-Korea-kenner bij betrokken was. Bleek dat de verantwoordelijke commissie wel heel veel deskundigen had benaderd, maar dat die allemaal niet wilden meewerken. Een deel had nog de beleefdheid en het lef om te zeggen waarom niet: dat zou ze hun toegang tot Noord-Korea kosten. Tja, als je als wetenschapper je mond houdt omdat je graag nog boekweitnoodles in Pyongyang wil eten, dan zit je toch in de verkeerde hoek.”

Remco Breuker in New Scientist

Het juli/augustusnummer van New Scientist is voor 8,50 euro te koop in de winkel of online te bestellen. Het artikel is ook los te lezen via Blendle voor 29 cent.

Zo gaat ‘Verstoppertje spelen met aliens’ eruit zien

Op detailniveau kan er nog een en ander veranderen, maar dit wordt in grote lijnen het omslag van mijn derde boek, Verstoppertje spelen met aliens, dat ik gisteren aankondigde:

Verstoppertje spelen met aliens

Ontwerp: Stef van Zimmeren van Riesenkind.

Heel andere stijl dan De deeltjesdierentuin en De deeltjessafari, maar dat is bewust: die boeken moesten vooral uitstralen ‘don’t panic! Niet zo ingewikkeld als je zou denken!’ Bij een onderwerp als buitenaards leven zullen mensen zich op voorhand een stuk minder laten afschrikken, dus dan mag de cover ook wat minder speels ogen.

Geen UFO

Vervolgens hebben we het over een UFO gehad als hoofdbeeld, maar dat leek mij minder handig; ik zal in het boek op zijn best een paar zinnen wijden aan de mogelijkheid dat aliens hier op aarde geregeld een kijkje komen nemen in vliegende schotels of iets dergelijks. Zoeken naar beschavingen op minstens een aantal lichtjaar afstand, daar gaat het om. Bovendien wil je niet dat het boek in de winkel belandt in de categorie ‘pseudowetenschap’ of ‘complottheorieën’ of iets dergelijks.

Deze cover kan dan wel weer aangezien worden voor die van een sciencefictionboek, maar dat lijkt me dan weer niet zo heel erg: wie SF leuk vindt, zal zeker iets met dit boek kunnen.

Andere gedachten over de cover hoor ik uiteraard graag!

Verstoppertje spelen met aliens verschijnt als alles goed gaat in november. Lees er hier meer over.

Nieuw boek in de maak: ‘Verstoppertje spelen met aliens’

Het staat in de net verspreide najaarscatalogus van uitgeverij Unieboek | Het Spectrum, dus het is officieel: als alles goed gaat, verschijnt in november mijn nieuwe boek!

Ik laat de deeltjes even achter me om me te storten op nieuwe, originele manieren om te zoeken naar intelligente buitenaardse wezens. De semi-definitieve titel luidt Verstoppertje spelen met aliens, maar als iemand nog een briljante vondst heeft, hoor ik het uiteraard graag. (Alles met E.T. erin blijkt alleen niet te mogen. Damn you, Steven Spielberg.)

Lees hier meer over het boek, en houd deze site in de gaten voor updates!

KIJK 7/2017: donkere materie zoeken met GPS en meer

Nu in de winkel: de nieuwe KIJK. Met op pagina 32 mijn rubriekje Far Out, deze keer over hoe je foutjes in de ruimtetijd – een mogelijke oplossing van het donkere-materie-probleem – zou kunnen opsporen met GPS.

Ook van mij: de recensie van de theatrale tour De Lorentz Formule van Teylers Museum (langere versie hier) en het antwoord op de vraag ‘Kunnen we met raketten de zeespiegelstijging tegengaan?’ (Met dank aan Erik Laan.)

KIJK 7/2017

Verder gaat het coververhaal van sterrenkundige Lucas Ellerbroek over de verschillende plannen om mensen naar Mars te sturen, en schreef Marysa van den Berg een interessant artikel over donororganen uit varkens, een onderwerp dat ik zelf ook nog had willen aandragen. Maar ja: you snooze, you lose!

KIJK 7/2017 kost 5,99 in de winkel en is hier online te bestellen (geen verzendkosten).

Mini-supercomputers en planeethoppende microben

Nu in de winkel: het juninummer van de Nederlandse editie van New Scientist. Waarom vertel je ons dat, Jean-Paul? Nou, omdat ik er voor het eerst ooit in sta: ik interviewde sterrenkundige Simon Portegies Zwart over zijn zelfgebouwde mini-supercomputer (ja, dat is een ding) Little Green Machine II. Koop het blad in de winkel of lees het artikel via Blendle. Enneh… ik mag voortaan elk nummer zo’n opinie-interview verzorgen, dus als je nog een wetenschapper met een stevige mening in de aanbieding hebt, laat het me weten!

KIJK 6/2017Ook verschenen: de nieuwe KIJK! Ik schreef zoals altijd de rubriek Far Out (deze keer over leven dat in het TRAPPIST-1-stelsel van planeet naar planeet zou kunnen hoppen), beantwoordde een lezersvraag (‘Word je minder snel oud op een hooggelegen plek?’), recenseerde het boek Echt zwaar en de tentoonstelling Cool Japan, en schreef het tekstje bij de openingsfoto (‘ARM in de knel’). Nummer is te koop in de betere tijdschrifthandel (want je bent natuurlijk maar een crappy tijdschrifthandel als je de KIJK niet op voorraad hebt) of online te bestellen.